Innehållsförteckning för Huisgenoot Gids: SA Helde från Huisgenoot

WIE is jou helde? Is hulle superhelde met supermagte soos Spider-Man of Wonder Woman? Is hulle onbekende helde soos brandweermanne wat geboue binnestorm en lewens red, of gesondheidshelde soos die verpleegsters in hospitale wat ons veiligen gesond hou? Miskien drajou held'n onsigbare mantel, soos jou pa of jou ouma… Ons het almal ons helde en hulle lyk almal verskillend, maar die een ding wat hulle gemeen het, is dat hulle ons inspireer. Hulle wys ons wat bereik kan word as ons regtig graag wil. Hulle help om ons lewe te vorm en te beitel. Hulle is dalk so beroemd soos Nelson Mandela, of so alledaags soos jou ma of 'n onnie. Suid-Afrika net'n oorvloed helde - gans te veel om in een uitgawe op te noem. Ons het dié gekies…

SY VERHAAL Jy het seker al die fliek The Lion King gesien, nè? Dit begin mos met'n toneel waarin die diere van Afrika wakker word terwyl'n pragtige Zoeloe-roeplied op die agtergrond speel. Daar die roeplied is geskryf en word gesing deur niemand minder nie as die Suid-Afrikaanse musikant Lebo M. Die lied lui "Nans' ingonyama bakithi baba"("Hier kom die leeu, pappa”) en daarmee het Lebo M vir hom 'n plek op die wêreld-musiekverhoog verseker. Hy het al as'n tiener in'n Sowetoklub musiek begin maak. Daarna is Lebo Lesotho toe en van daar na Amerika, waar hy die musiekbedryf aangedurf het. Aanvanklik was Lebo brandarm, maar gaandeweg het hy opgang begin maak. Hy het sy groot kans gekry toe die musiekvervaardiger Hans Zimmer horn vra om saam aan die klankbaan van…

Dis 28 Maart 2018, en landwyd staar kykNET-kykers verslae na hul TVskerrn. Kan dit waar wees? Het die veteraan-nuusleser Riaan Cruywagen pas aangekondig dat sy legendariese nuusloopbaan op'n einde is? Hy verruil nou die werêld van harde nuus vir ander TV-werk, het die 72-jarige Riaan sy teleurgestelde kykgehoor ewe kaimpies ingelig aan die einde van episode 140 van die program KykNet Verslag. En daarmee het Riaan 42 jaar as nuusman afgesluit, wat hom die nuusaanbieder met langste loopbaan in die geskiedenis van SuidAfrikaanse TV maak. 'n Skrale vyf jaartevore is hy weg by die SAUK, waar hy 37 jaar lank omtrent 7 OOO TV-nuusbulletins gelees het. Sy heel eerste bulletin was op 26 November 1975. Dit was heeltemal toevallig - hy was’n nuusregisseur en moes onbepland en onverwags as nuusleser…

Min Suid-Afrikaanse soprane het internasionaal soveel roem verwerf as Mimi Coertse (links) en Pretty Yende (onder). Mimi was maar 21 jaar oud toe sy in 1954 in die Oostenrykse operastad Wene aankom. Haar eerste rol in die Weense Staatsopera was dié waarvoor sy vandag nog die bekendste is: die Koningin van die Nag in die opera Die Towerfluit. Sy het dit oor die wêreld heen vertolk en dit het haar een van die wêreld se bekendste koloratuursoprane (iemand wat baie hoë note kan sing) van haar tyd gemaak. In Europa het Mimi ook die gesogte titel Kamersangeres gekry, ’n Duitse eretitel vir top-klassieke sangeresse. Sy het in 1973 teruggekeer SuidAfrika toe en haar sangloopbaan hier voortgesit. Later het "onse Mimi", soos sy liefderik genoem word, haar daarop begin toespits om…

Sy is 'n gewilde prinses, 'n wereldwye mode- en stylikoon en haar glansryke troue met prins Albert II van Monaco was ’n hoogtepunt op die Europese koninklike ka lender. Maar voor die lewe van deftige baldanse en elegante modegeleenthede was Charlene Wittstock 'n doodgewone meisie van Benoni wat van swem gehou het. Sy is eintlik in Zimbabwe gebore, maar op 12 jaar oud bet sy en haar gesin Suid-Afrika toe verhuis. Hier het sy vinnig swemopgang gemaak en veral as rugslagswemmer die rekords laat spat. Op 18 is sy by die SA Kampioenskapstoernooi as die beste vroulike swemmer aangewys en in 2000 het sy SA by die Olimpiese Spele verteenwoordig. Dit was ook in 2000 dat Charlene prins Albert by 'n swembyeenkoms in Monaco ontmoet het. Hulle is in 2011…

Die gewese YouTuber het as tiener beroemd geword vir sy skreeusnaakse YouTube-video's waarin sy famine en vriende dikwels te sien was. Na skool het hy 'n heeltydse inhoudskepper geword en Londen toe getrek. (’n Inhoudskepper stel vermaaklike of opvoedkundige materiaal saam vir media soos sosiale media, TV of publikasies.) Daar het sy gewildheid die hoogte ingenadat hy saamgewerk het met sterre soos die sanger Ed Sheeran en die akteurs Dwayne Johnson en Kevin Hart Later het Caspar en'n vriend 'n onderneming begin met die naam Influencer. Die maatskappy sleep 'n ruimte waarsosialemediabei'nvloeders en handelsmerke mekaar aanlyn kan ontmoet. Die jong sakeman het ook saam met 'n ander vriend'ntalentbestuursmaatskappy metdienaamMar- . - gravine Management begin. IHulle help nuwe ondernemings om op hul voete te kom. Caspar se werk in media en…

Zackie Achmat was nog 'n tjokker op skool toe hy al beset het daar is baie onregverdige dinge in Suid-Afrika wat verander moet word. As kind en jong man het hy teen apartheid baklei. Hy het ook vir die regte van gay mensegeveg. Maar dit was sy werk vir die Treatment Action Campaign (TAC) wat horn in Suid-Afrika en oorsee beroemd gemaak het. Zackie is in die vroeg1990's met MIV/ vigs gediagnoseer. Die gevaarlike toestand verswak 'n mens se immuunstelsel en sonder behandeline sterf jy. Daar is medisyne beskikbaar, maar dit was baie duur. Die maatskappye wat die medisyne gemaak het, wou nie hul pryse verlaagnie. Daarby net ons regering geweier om die medisyne te gee vir mense wat dit nie kon bekostig nie. Baie mense is as gevolg daarvan…

HAAR VERHAAL Sy was net lBjaar oud toe sy in 2016 koerantvoorblaaie haal met haar weiering om haar natuurlike hare te tem ten einde skoolreels te gehoorsaam watvir "wit" hare opgestel is. Haar skooi, Pretoria High School for Girls, het verwag dat sy haar hare in stywe vlegsels vleg of skadelike chemiese middels gebruik om dit reguit en in poniesterte vas te maak. Zulaikha het gemeen dis onprakties en rassisties en protes aangeteken. Dit het veroorsaak dat mense landwyd begin praat het oor skoolreëls wat vir wit kinders opgestel is, maar onprakties is vir swart en bruin kinders. Zulaikha se skool hetasgevolgdaarvan hul reëls verander om natuurlike hare toete laat. Dit was 'n groot deurbraak - nie net vir leerders by dié skool nie, maar vir kinders oor die land…

HET JY GEWEET? Met die Covid 19-pandemie het die Oppenheimerfamilie meer as 110 miljoen Amerikaanse dollar aan klein besighede in SuidAfrika geskenk. HARRY OPPENHEIMER + Naam Harry Frederick Oppenheimer + Gebore 28 Oktober 1908 + Oorlede 18 Augustus 2000 + Geboorteplek Kimberley, Noord-Kaap + Bekend as De Beersvoorsitter en filantroop NICKY OPPENHEIMER + Naam Nicholas Frank Oppenheimer + Gebore 8 Junie 1945 + Geboorteplek Johannesburg, Gauteng + Bekend as De Beers-voorsitter, filantroop en een van die twee rykste SuidAfrikaners JONATHAN OPPENHEIMER + Naam Jonathan Maximillian Ernest Oppenheimer + Gebore 18 November 1969 + Geboorteplek Johannesburg, Gauteng + Bekend as die laaste Oppenheimer by De Beers, sakeman, filantroop en omgewingsbewaarder…

Op 12 jaar oud het Elon Musk al gewys hy is 'n entrepreneur deur 'n videospeletjie te ontwerp en aan 'n rekenaartydskrif te verkoop. Daarna het hy net van krag tot krag gegaan - en op 51 jaar oud is hy aangewys as die heel rykste mens ter wêreld! Dié oud-Pretorianer was nogaltyd 'n entrepreneur wat talle maatskappye begin of help begin het. Van die bekendstes is SpaceX, wat ruimtevaartuie bou, en Tesla, wat elektriese motors bou. Hy wou ook die sosialemedia-maatskappy Twitter koop, maar die transaksie het deur die mat geval. by ma, Maye, is'n Kanadese burger en toe sy in 1988 uit Suid-Afrika Kanada toe verhuis, is Elon en sy jonger broer en suster saam. Kort daarna het Elon Amerika toe getrek, waar hy vandag nog woon. SpaceX…

Nadine Gordimer was nege jaar oud toe haar ma haar uit die skool haal. Daar alleen by die huis het sy die kans gekry om verskriklik baie te lees. En toe begin sy skryf… Sy was 15 jaar oud toe haar eerste storie in'n tydskrif verskyn het. Omdat sy so baie gelees het, het Nadine ál meer agtergekom dat haar lewe as'n jong wit vrou baie anders was as dié van swart Suid-Afrikaners. Sy het begin werk vir gelykheid in ons land en'n groot kampvegter teen apartheid geword. Amper al haar boeke en kortverhale gaan oor die aaklige invloed van apartheid op die lewe van Suid-Afrikaners. Die apartheidsregering het glad nie daarvan gehou nie en het van haar boeke verbied, sodat sy vir lank gewilder oorsee was as in haar…

BO: Deur hul stigting gee Siya en sy vrou, Rachel, terug aan die gemeenskap. ONDER: Met die gesogte Wêreldbeker Dis geen wonder dat hy'n rolmodel geword het vir kinders wat mal is oor sport nie. Siya Kolisi was as kind so arm dat toe hy aan die provinsiale proewe moes deelneem, hy in 'n boksbroekie gespeel het want dis al wat hy besit het. Maar ondanks sy nederige begin het hy hard gewerk om'n goeie lewe vir hom en sy gesin te skep. Nadat hy'n rugbybeurs by Greyhoërskool in Gqeberha (Port Elizabeth) gewen het, het hy sy professionele loopbaan in die WesKaap begin en vir die Stormers gespeel. In 2013 is hy die eerste keer vir die Springbokspan gekies. Siya was'n talentvolle speler, maar het ook goeie leierseienskappe op en…

HAAR VERHAAL I Op Amanzimtoti in KwaZulu-Natal was Penny Heyns nie net haar skool se swemkaptein nie, maar ook hoofmeisie. Toe kry sy 'n sportbeurs om in Amerika te gaan studeer. Daar het sy so goed geswem dat sy gevra is om Amerika by die Olimpiese Spele te verteenwoordig. Maar by Penny was daar nooit twyfel nie: Sy wou vir haar geboorteland swem. Weens apartheid is Suid-Afrika jare lank nie by die Olimpiese Spele toegelaat nie. Eers in 1992 kon ons weer deelneem - en Penny (toe 17) was daar! Sy het ester nie baie goed gevaar nie. Vier jaar later was dit'n heel ander storie. Daar in Atlanta (Amerika) het sy die goue medalje in die 100 meter- én 200 meter-borsslag verower. Sy was die eerste vrou wat al…

HAAR VERHAAL Teen 8849 meter is die berg Everest die hoogste berg op die planeet - en dis glad nie maklik om dit uit te klim nie. Dit het Saray Khumalo vier pogings gekos voor sy bo kon uitkom. Sy is drie keer gedwing om om te draai - eers weens'n sneeustorting toe'n aardbewing en toe’n besering wat sy weens die ysige toestande opgedoen het. Maar hier die ervarings het haar nie gekeer om weer en weer te probeer nie en in 2019 het sy dit reggekry - die eerste swart vrou uit Afrika wat bo-op Everest gestaan het! Saray was nog altya avontUrlustig. Saptogte, rekspring en ziplyne is net’n paar van die bedrywighede wat sy geniet. Haar volgende doelwit is om die "Grand Slam" vir ontdekkingsreisigers te voltooi. Om…

HAAR VERHAAL In 1994 het Charlize Theron in Los Ange les aangekom met net'n stukkende tas 'n klein bietjie geld en’n hart vol drome. Tien jaar later het sy op'n verhoog in Hollywood gestaan en'n goue Oscarbeeldjie omhoog gehou - die mees gesogte prys wat in Amerika vir rolprentwerk toegeken kari word! Sy was die eerste en tot dusver die enigste Suid-Afrikaner wat nog ooit'n Oscar vir beste aktrise gewen het. Charlize het die Oscar ontvang vir haar spel in die rolprent Monster. Daarna het sy nog 'n hele klomp ander belangrike fliekpryse ook verower. Sywoueers’n balletdanseres word, maar toe wen sy op 16'nmodelkompetisie en begin oorsee modelwerk doen - baie ver van Benoni in Gauteng waar sy grootgeword het! Daarna het sy besluit om haar geluk in Hollywood te…

Jy't seker al gehoor jou ouers vertel hoe hulle as kinders vasgenael voor die TV gesit en kyk het na Egoli:plek vangoud, nè? Egoliwas die heel eerste daaglikse sepie ooit op Suid-Afrikaanse TV. Die eerste episode is op 6 Desember1992 uitgesaai en die laaste een eers 18 jaar later. Diè sepie was die breinkind van een van die suksesvolste TV-vervaardigers en -skrywers wat nog ooit in ons land geleef het: Franz Marx. Franz het sy loopbaan in die 1960's as akteur begin. Later het hy agter die skerms begin werk as skrywer, regisseur en vervaardiger van rolprente en TV-reekse. Hy het gou bekend geword vir sy boeiende verhale en onvergeetlike karakters. Een van sy gewildste reekse ooit was Agter elke man in die 1980's, met ikoniese karakters soos die boef…

Terwyl hy in 1963 in'n motorfabriek gewerk het, het John Kani en ander werkers’n toneelgroep gestig met die naam The Serpents. Hulle wou teater gebruik om teen apartheid te protesteer. Deur The Serpents het John die legendariese dramaturg Athol Fugard ontmoet (meer oor hom op bladsy 54), en saam met Athol en Winston Ntshona - nog 'n Serpents-akteur het hy'n driemanskap gevorm wat nie net in Suid-Afrika bekend geword het vir hul protesteater teen apartheid nie, maar ook internasionaal pryse ingeoes het. Weens hul politieke bedrywighede is John en sy mede-akteurs gedurig deur die polisie lastig geval en in'n stadium is hy so erg aangerand dat hy’n oog verloor het. Hy het tot vandag'n vals oog. Van die driestuks se bekendste verhoogdramas destyds was Sizwe Banzi is Dead, The Island…

Pretty wou altyd'n rekenmeester word, tot sy op skool'n TV-advertensie met'n operaklankbaan sien. Die volgende dag het sy’n onderwyser gaan vra om haar te leer opera sing. En so het'n loopbaan begin wat haar deur die operaskool van die Universiteit van Kaapstad na al die wêreld se voorste operaverhoë gevoer het. Sy is rondom 2008 oorsee, waar sy stadig maar seker opgang gemaak het. Een van haar groot deurbrake was toe sy in 2013 vir'n siek sangeres moes instaan in die beroemde New Yorkse Metropolitan-operahuis. Die kritici was gaande en Pretty was amper oornag'n wêreldbekende sopraan. Sedertdien tree sy in a I die groot operahuise ter wêreld op. Sy woon in Milaan, Italië.…

In 2018 het die Suid-Afrikaanse fluitspeler en kompo nis Wouter Kellerman toevallig kennis gemaak met die Ndlovu Youth Choir van Limpopo. Hy was so oorweldig deur hul geesdrif en talent dat hy besluit het om hulle te help. Saam met Wouter het die koor toe 'n SA weergawe van die Ed Sheeran-liedjie "The Shape of You" opgeneem. Dit het 'n interriet-sensasie geword en is deur miljoene mense gekyk. Die TV-program America's Got Talent(AGT) was so beïndruk dat hulle die koor genooi het om aan hul 2019-kompetisie deel te neem - en die res is geskiedenis! Die beoordelaars was betower en die Ndlovu Youth Choir het die eerste koor in die geskiedenis van die program geword wat tot die eindronde kon deurdring. Maar wie is die mense agter hierdie mooi storie?…

Dié boerseun van Middelburg in Mpumalanga bet geen plan gehad om eendag die familieplaas oor te neem nie. Nee, Jan Hendrik van der Westhuizen wou eerder 'n meestersjef wees met sv eie Michelin-ster. 'n Michelin-ster is die hoogste toekenning ter wereld wat 'ft restaurant kan kry. (Die allerhoogste toekenning is drie Michelin-sterre Na sy studies en werk as 'n kosredakteur in Suid-Afrika het Jan in 2006 Frankryk toe getrek. In 2013 het hy sy eerste restaurant oopgemaak: ’n fynproewer-eetplek in die stad Nice in die suide van Frankryk met die naam JAN. Skaars drie jaar later is JAN met die gesogte Michelin-ster bekroon. Sedertdien het hy nog twee restaurante begin: Maria, wat net oorkant JAN in Nice is, en Klein JAN in die Tswalu-reservaat in die Kalahari. Maria is genoem…

HET JY CEWEET? Met sy dood was die 12-jarige Nkosi die kind in Suid-Afrika wat die langste met MlV/vigs geleef het. Destyds het kinders met die toestand selde ouer as twee geword. BLITSBIO + Naam Xolani "Nkosi" Johnson + Gebore 4Februarie 1989 + Oorlede 1 Junie 2001 (Internasionale Kinderdag) + Geboorteplek Johannesburg, Gauteng + Bekend as kampvegter vir kinders met MIV/ vigs en eerste ontvanger van die Vredesprys vir Kinders…

In Julie 2021 het duisende mense in KwaZulu-Natal en Gauteng aan verwoestende betogings deelgeneem. Emelda Masango se maatskappy het hul deure weens die onluste gesluit.Terwyl sy in Johannesburg met die straat afgestap het, het sy gesien hoe winkels geplunder, vragmotors aan die brand gesteek en geboue met klippe bestook word. "Ek was kwaad en hartseer, want dit het ons almal se werk geraak,"het sy later vertel. Emelda kon nie vergeet wat sy gesien het nie en het 'n boodskap op sosiale media geplaas waarin sy aangebied het om mense te help wat onder die betogers deurgeloop het. So is Rebuild SA gebore. Derduisende mense het op haar boodskap gereageer deur ook hul hulp aantebiedenbinne net 'n paar dae het die organisasie toegeneem tot 70 000 lede in KwaZulu-Natal en Gauteng.…

Patrice Motsepe het sy sakevernuf geleer terwyl hy sy pa by hul spazawinkel ('n klein informele winkel) gehelp het. Sy pa, Kgosi Augustine Motsepe, het goedere aan mynwerkers verkoop op Hammanskraal, 'n woonbuurt noord van Pretoria. Patrice het 'n prokureur go word en toe 'n maatskappy begin wat kontrakwerk vir myngroepe gedoen het. Toe die goudprys laag was, het hy 'n ander, groter mynmaatskappy gestig, goudmyne gekoop en die mynmaatskappy gevorm wat vandag as African Rainbow Minerals bekend is. Die selfgemaakte sakeman is 'n groot sportaanhanger. Hy besit die sokkerklub Mamelodi Sundowns en hou saam met Johann Rupert (kyk op bladsy 46) 'n meerderheidsaandeel in die Bulle-rugbyspan. Hy is ook hoof van die Konfederasie van Afrika-voetbal, wat die nasionale voetbalunies op ons vasteland beheer. Patrice glo aan teruggee. Hy het…

Dit het alles begin toe die 22-jarige Ernest Oppenheimer se werkgewer horn in 1902 uil: Londen Suid-Afrika toe stuur om 'n diamantkoper in Kimberley te word. Die jong Ernest het gou sy stempel op die dorp afgedruk en in 1912 burgemeester geword. Vyf jaar later het hy saam met ander die Anglo American-mynmaatskappy begin en in 1927 het hy ná 'n gestoei beheer van Cecil John Rhodes se De Beers-diarnantrnaatskappy verkry. Daarna het Ernest sy mynbedrywighede bymekaargevoeg en so wereldwye beheer oor die diamantbedryf gekry.Tot vandagverskaf De Beers byna ’n derde van die wereld se ruwe diamante. Sy seun Harry (1908-2000) het horn opgevolg en was 27 jaar voorsitter van De Beers en 25 jaar van Anglo American. Harry se seun, Nicky, het ook 'n pad by Anglo American en…

Mark Shuttleworth (links) en die Italiaanse vlugingenieur Roberto Vittori op die Internasionale Ruimtestasie Die oggend van 25 April 2002 was hy lank voor sonop wakker om die ruimtepak aan te trek waarin hy al so baie geoefen het. Maar dié slag was dit nie 'n oefenlopie nie; dié slag sou hy regtig die ruimte binneskiet. Mark Shuttleworth (toe 28) het 20 miljoen dollar betaal vir 'n sitplek op die Russiese Sojoez-ruimtetuig, wat hom na die Internasionale Ruimtestasie (IRS) sou vervoer. Hy was die eerste mens van Afrika wat na die ruimte gereis het, en maar die tweede ruimtetoeris in die geskiedenis. Daar op die IRS het Afronaut, soos die ander ruimtevaarder s horn gedoop het, eksperimente uitgevoer wat deur Suid-Afrikaanse wetenskaplikes saamgestel is. So het ons wetenskaplikes inligting gekry waartoe…

As'n seun op kosskool in KwaZuluNatal het Wilbur Smith daarvan gedroom om'n skrywer te word; hy het immers uitgeblink in Engels en as'n joernalis vir die skoolkoerant. Sy pa, Herbert -'n Zambiese beesboer - was glad nie tevrede met sy seun se planne nie. "Jy sal doodgaan van die honger. Kry'n regte werk!" het Herbert gesê toe die jong Wilbur, pas klaar met sy B.Com. aan die Rhodes-universiteit in Makhanda (Grahamstad), aankondig hy wil'n joernalis word. Wilbur het geluister en in die daaropvolgende jare in Suid-Afrika en Zimbabwe as'n geoktrooieerde rekenmeester gewerk. Die hunkering na stones vertel het egter nooit verdwyn nie. Op 30 het hy sy eerste verhaal aan'n tydskrif verkoop. Hy is 70 pond betaal, dubbel sy destvdse salaris. Nadat nog stories verkoop is, het Wilbur aan sy…

BLITSBIO+ Naam Prof. Christiaan Neethling Barnard+ Gebore 8 November 1922+ Oorlede 2 September 2001+ Geboorteplek Beaufort-Wes, Wes-Kaap+ Bekend vir die wêreld se eerste mens-tot-menshartoorplanting…

Gary Player was net agt jaar oud toe sy ma, Muriel, aan kanker oorlede is. Sy pa, Harry, was'n mynwerker en moes geld leen om sy seun se eerste stel gholfstokke te koop toe Gary 14 jaar oud was. Drie jaar later was hy'n beroepspeler. Op 28 het Gary die jongste speler in die wereld geword wat ál vier major-kompetisies in eenjaar kon wen die Meesterstoernooi, die Amerikaanse Ope, die Ope-kampioenskapstoernooi en die PGA-toernooi. Hy was net die derde speler wat dit kon regkry. In 1974 is hy by die World Golf Hall of Fame ingelyf. Die "swart ridder" soos hy genoem word omdat hy in swart drag speel, is 'n filaritroop en'n gholfbaan-argitek wat meer as 300 gholfbane oor die wêreld heen ontwerp het. Hy woon tans in Amerika.…

HAAR VERHAAL Die spanning in Los Angeles was voel baar. Dit was 10 Augustus 1984 en die Olimpiese Speie was in voile gang. In die Coliseum-arena het die atlete voorberei vir die 3000 meter-eindronde. Alle oë was gerig op die 26jarige Mary Decker - wêreldkampioen en Amerikaanse liefling - en Zola Budd, die 18-jarige kaalvoetwonderuit Bloemfontein. Zola het vroeër Mary se wereldrekord in die 5000 m met amper sewe sekondes verbeter - kaalvoet. Maar weens apartheid was daar'n sportboikot teen Suid-Afrika en haar rekord is nie internasionaal erken nie. Toe kry sy die kans om as lid van die Britse span aan die Spele deel te neem. Sy kon dit doen omdat haar oupa van Britse herkoms was. Sy en Mary was kop aan kop, maar met'n bietjie meer as…

HAAR VERHAAL In 2016 het Caster Semenya SuidAfrika laat regop sit deur sowel die 400 m, die 800 mas die 1500 m by die SA Kampioenskapsbyeenkoms te wen - die eerste naelloper wat dit nog kon regkry. Dit was onmoontlik om haar oor veral die 800 m te wen. Sy het twee Olimpiese goue medaljes ingeoes, en by die Wereldkampioenskapsbyeenkoms het sy drie keer in die 800 m geseëvier. Maar terwyl Suid-Afrikaners haar toegejuig het, het sy oorsee die middelpunt van omstredenheid geword… Caster is gebore met meer testosteroon (manlike hormone) as die meeste ander vroue. Daar was klagtes dat dit haar'n onregverdige voordeel gee. Toe besluit die atletiekliggaam Wereldatletiek dat vroue met meer testosteroon afstande tussen 400 en 1600 meter mag aflê nét as hulle middels drink wat hul…

HUL VERHALE 1. FERDINAND CHAUVIER: KREEPY KRAULY +Naam Ferdinand Chauvier +Geboorteplek Demokratiese Republiek van die Kongo; het in 1951 na 5A gekom + Bekend as uitvinder van die Kreepy Krauly, die wereld se eerste kommersieel suksesvolle swembadskoonmaker. Ferdinand, 'n hidrouliese ingenieur, en sy gesin het in 1951 SA toe gekom. Hy het agtergekom mense verpes hul swembad- dens omdat dit so moeilik is om skoon te maak en het in 1974 die Kreepy Krauly ontwikkel wat swembaddens outomaties skoonmaak. Dit word vandag wereldwyd gebruik en miljoene daar- van is reeds verkoop. 2. GEORGE PRATLEY: PRATLEY PUTTY + Naam George Montague Pratley + Gebore 19 September 1919 + Oorlede 26 Mei1983 + Geboorteplek Johannesburg Gauteng + Bekend as uitvinder van die eerste SA produk wat al op die maan was! George het Pratley Putty in die…

Toe daar aangekondig is dat hy gasheer gaan speel vir een van die top-programme op Amerikaanse TV, was kykers verward. Wie is hierdie onbekende komediant uit Suid-Afrika wat nou baie groot skoerieop The Daily Show moet vol staan? Dit was in 2015 en sewe jaar later is Trevor Noah een van die mees geliefde Amerikaanse sterre. Hy het al'n MTV-prys en'n Emmy gewen en die Grammy-toekennings twee keer aangebied. Sy outobiografie, Born a Crime, was'n topverkoper. Hy was letterlik’n "gebore misdaad" omdat die verhouding van sy wit, Switserse pa met sy swart ma destyds teen die apartheidswette was. Trevor se loopbaan as komediant het begin toe hy op 22jaar saam met'n vriend na'n komedieklub is. Die vriend het gereken Trevor is snaakser as almal anders daar en het voorgestel Trevor…

HUL VERHALE 1. ARNOLD VOSLOO + Naam Arnold Vosloo + Gebore 16 Junie 1962 + Geboorteplek Pretoria, Gauteng + Woonplek Kalifornië, Amerika + Bekend as akteur, veral in die titelrol in die Hollywood-treffers The Mummy en The Mummy Returns. Hy het in omtrent 40 meestal Amerikaanse flieks gespeel. In SA is hy bekend vir die Boetieflieks van die 1980's en meer onlangs Griekwastad en Silverton Siege. 2. EMBETH DAVIDTZ + Naam Embeth Jean Davidtz + Gebore 11 Augustus 1965 + Geboorteplek Lafayette, Amerika; grootgeword in Potchefstroom, Noordwes en Pretoria, Gauteng + Woonplek Kalifornië, Amerika + Bekend as aktrise. Die bekende regisseur Steven Spielberg het haar in die SA fliek Nag van die Negentiende raakgesien en haar'n belangrike rol in Schindler's List aangebied, 'n fliek wat uiteindelik vyf Oscars gewen en waarin sy saam met sterre soos Liam Neeson,…

HET JY GEWEET? Die talle internasionale pryse en eerbewyse wat Johnny Clegg ontvang het, sluit in'n Order of the British Empire (OBE) van Engeland, 'n Ridder van die Orde van die Kunste en Lettere van Frankryk en die Orde van Ikhamanga, die hoogste eerbewys wat 'n SA burger kan kry. BLITSBIO + Naam Jonathan Paul Clegg + Gebore 7 Junie 1953 + Oorlede 16 Julie 2019 + Geboorteplek Bacup, Engeland; hy was'n baba toe sy ouers Zimbabwe toe getrek het en sewe jaar oud toe hy Johannesburg toe gekom het + Bekend as Crossover-baanbreker, internasionale musiekster…

HUL VERHAAL Toe David en Taliep mekaar in die 1980's ontmoet het, was albei reeds gerekende musikante. David was bekend vir sy rooi velskoene, fiets en liedjies oor die "gewone" mense van Suid-Afrika en die plekke waar hulle woon. Van sy bekendste liedjies destyds was "Royal Hotel","Blokkies Joubert” en "Skipskop". Hy was een van die eerste liedjieskrywers wat Kaapse Afrikaans en Suid-Afrikaanse Engels gemeng het. Vra gerusjou ouers - hulle sal beslis David se ikoniese Volksiebus-advertensies van die 1990's onthou! Taliep se spesiale belangstelling was nog altyd Kaaps-Maleise musiek. In die 1980's het hy die groep Sapphyre gevorm wat hul eie kinkel aan dié liedjies gegee het. Toe ontmoet hy en David mekaar en die res is musiekgeskiedenis. Hul eg Suid-Afrikaanse musiekblyspele het hulle ver buite ons land se grense…

SY VERHAAL Sy ouers, Zachariah en Aletta, het hom Mpilo genoem want hy was 'n brose kind wat byna dood is nadat hy as baba polio opgedoen het. In Xhosa beteken Mpilo "lewe" - en hy het die naam beslis gestand gedoen. Die "Arch" soos Desmond Tutu later bekend geword het, het 'n inspirerende lewe van diens gelei: Hy was 'n held in Suid-Afrika se stryd teen apartheid, 'n leier en 'n man van God wat graaggelaghet. As tiener het hy tering opgedoen, wat hom gei'nspireer het om 'n dokter te word. Maar sy gesin het destyds so min geld gehad dat hulle in 'n piepklein driekamerhuisie sonder elektrisiteit moes woon. Desmond was so vasberade om sy droom waar te maak dat hy die meeste nagte wakker gebly het om…

Nkosi Johnson is gebore met die menslike immuniteitgebreksvirus (Ml V), 'n lewensgevaarlike kiem wat sonder behandeling tot die dodelike siekte vigs ontwikkel. Vandag bestaan daar goeie medisynes wat MIV doeltreffend beheer, maar destyds in die 1990's was dié middelsnognie beskikbaarnie. Nkosi se ma, Nonthlanthla Daphne Nkosi, het ook MIV gehad. Toe sy te siek word om na hom om te sien, is hy aangeneem deur Gail Johnson, 'n vrywillige werker by die Johannesburgse vigssentrum waar hy en sy ma gewoori het. Gail het Nkosi ná Daphne se dood grootgemaak en hom aangemoedig om vir sy regte te veg toe ’n Johannesburgse laerskoolgeweier het om hom toe te laat omdat hy MlV-positief was. Suid-Afrikaners was woedend. Die Grondwet verbied skole om toegang aan kinders as gevolg van hul gesondheid te weier…

Anton Rupert wou graag ’n dokter word, maar moes sy mediese studie weens 'n tekort aan geld staak. Hy het na chemie oorgeskakel en in 1940 het hy met ’n belegging van 10 pond (die destydse SA geldeenheid) tabak en snuif in sy motorhuis begin verpak. Kort daarna het hy dié onderneming Rembrandt gedoop en teen 1947 het hulle sigarette begin verkoop. Daaruit het 'n sakeryk van miljarde rande ontwikkel wat vandag internasionale tabak- en luukse handelsmerke insluit en ook belange het in die privaathospitaal-, drank- en mynbedryt. Anton het baie in ons land teruggeploeg. In 1981 het hy die Kleinsake-ontwikkelingskorporasie help stig wat sowat 'n halfmiljoen werkgeleenthede geskep het. Hy was kitties oor apartheid en het hom daarvoor beywer dat swart mense meer ekonomiese geleenthede kry. Hy was ook…

HET JY GEWEET? Deon en die musikant Coenie de Villiers het kragte saamgesnoer vir 'n verhoogproduksie getiteld Karoo Suite. Deon vertel sy verhale op die verhoog en verskaf die foto's wat die visuele elemente van die produksie vorm. Coenie het musiek geskep wat die verhale ondersteun. BLITSBIO + Naam Deon Godfrey Meyer + Gebore 4 Julie 1958 + Geboorteplek Paarl, Wes-Kaap; grootgeword op Klerksdorp, Noordwes + Bekend as die gewildste skrywer in Afrikaans en internasionaie topverkoper van speurromans…

J.M. (James) Coetzee is een van die skrywers in die wêreld wat die meeste pryse ooit ontvang het - onder meer die uiters gesogte Nobelprys vir Letterkunde (in 2003), asook die Booker-prys. Hy was trouens die eerste skrywer wat die Booker-prys twee keer gewen het! Dis’n prys wat uitgeloof word vir die beste roman wat daardie jaar in Engels verskyn het. In sy lewe het James altesaam agt belangrike letterkundepryse gewen en'n hele klomp ander toekennings en eredoktorsgrade ook gekry. Al is hy so beroemd, beskou James homself as'n doodgewone mens. Hy is baie erg oor sy privaatheid en hou glad nie daarvan om met die media onderhoude te voer of oor sy boeke te praat nie. En boeke is daar baie - altesaam 17 romans. Van die bekendstes is…

William Kentridge is een van Suid-Afrika se mees gevierde kunstenaars; internasionaal bekend vir sy skilderwerk, etse, tapisserieë, beeldhoukuns, tekeninge en animasies. Hy het ook al teaterproduksies en operas op die planke gebring, onder meer by die beroemde New Yorkse Metropolitan-operahuis. Baie van William se werk is gegrond op Suid-Afrika se sosiale ongelykhede en apartheidsverlede. Geen wonder nie - sy ouers, Sydney en Felicia, was albei regslui wat bekendheid verwerf het as mense wat die slagoffers van apartheid verdedig het. William het ná skool politiek en Afrikastudie aan die Universiteit van die Witwatersrand gaan studeer en daarna 'n kunsdiploma by die Johannesburgse Kunsstigting verwerf. Hy het ook mimiek-en teaterkuns in Frankryk studeer. Hy spog met'n eredoktorsgraad in letterkunde van die Universiteit van die Witwatersrand en een van die Columbia- universiteit in…

Dit was die nag van 3 Desember 1967. In die noodafdeling van Kaapstad se Groote Schuurhospitaal het'n jong vrou, Denise Darvall, pas gesterf nadat'n motor haar omgery het. Elders in die hospitaal het'n baie siek 54jarige man met'n ongeneeslike harttoestand gelê. Sy naam was Louis Washkansky en sy dokter het horn vroeër gewaarsku dat hy 'n heeltemal nuwe hart nodig sou hê om te bly lewe. Al is so 'n operasie nog nooit in die hele wêreld uitgevoer nie, het Louis ingestem, want dit was sy enigste hoop. Die operasie sou gedoen word deur dr. Christiaan (Chris) Barnard, die hospitaal se top-oorplantingspesialis. Toe Denise sterf, het Chris besef hulle kon haar hart gebruik. Denise en Louis is albei na die hospitaalteater gehaas. Louis se hart is verwyder en Denise s'n…

Op 14 het Ernie Els die gholfwêreld laat regop sit toe hy die Junior-wêreldkampioenskapstoernooi in sy ouderdomskategorie wen. En op 17 het hy Gary Player se rekord verbeter deur die jongste vyenner ooit van die SA Amateur-toernooi te word. The Big Easy - soos Ernie weens sy lengte en vloeiende swaaihoue genoem word - is'n voormalige nommerl-speler wat al meer as 70 byeenkomste gewen het, onder meer vier major-toernooie. In 2011 is hy by die World Golf Hall of Fame ingelyf. Van die gholfbaan af hou hy hom besig met sy gholfbaanontwerponderneming, sy wynplaas in die WesKaap en sy liefdadigheidsorganisasies. Sedert sy oudste seun, Ben, se outisme-diagnose is Ernie en sy vrou, Liezl, ook baie betrokke by projekte ten bate van mense met outisme. Die gesin verdeel hul tyd tussen…

SY VERHAAL Een van die merkwaardigste hardlooploopbane in die wêreld het in 1976 begin met'n gereelde draffie van 10 minute om die rugbyveld van die Universiteit van die Witwatersrand. Bruce Fordyce, toe'n jong argeologiestudent, het gekies om saans te draf, want hy was skaam oor sy hardloopgier en wou nie he ander moes hom sien nie! Toe hy in 1977 aantree vir sy eerste Comrades-wedloop ('n ultramarathon oor 89 km tussen Durban en Pietermaritzburg in KwaZulu-Natal), het onrus in ons land hoogty gevier. Hardloop was vir horn'n uitlaatklep in 'n politieke bestel wat horn kwaai gepla het. Daardie jaar het hy 43ste geëindig, die jaar daarna 14de, in 1979 was hy derde en in 1980 die naaswenner ná Alan Robb, die Comrades-ster van die 70's wat hy spoedig sou onttroon.…

HUL VERHALE 1. BABY JAKE MATLALA + Naam Jacob Matlala + Gebore 1 Augustus 1962 + Oorlede 7 Desember 2013 + Geboorteplek Soweto, Gauteng + Bekend as die kortste bokskampioen in die geskiedenis. Baby Jake was net 1,47 meter lank - dis omtrent so lank soos'n elfjarige. Hy was die eerste Suid-Afrikaner met vier titels: die Wêreld-boksvereniging se vlieggewig- en junior vlieggewig-titel, die Internasionale Boksvereniging se ligte vlieggewig-titel en die Wêreldboksunie se junior vlieggewig-titel. 2. GERRIE COETZEE + Naam Gerhardus Christian Coetzee + Gebore 8 April 1955 + Geboorteplek Boksburg, Gauteng + Bekend as die eerste bokser uit Afrika wat 'n wêreld-swaargewigtitel gewen het. Hy was van 1983 tot 1984 die Wêreldboksverenigingse swaargewig-kampioen. In sy loopbaan het hy 33 keer gewen, ses keer verloor en een keer gelykop geëindig. 'n Fliek oor sy lewe, Against All Odds,…

HAAR VERHAAL Mandisa was vyf jaar oud toe sy haar liefde vir vlieg ontdek. Dit was vir haar heerlik om lugskoue saam met haar ma en ouma by te woon. "Ek het vasgenael gestaan en kyk," onthou sy vandag. Al het sy daarvan gedroom om 'n vlieënier te word, het sy nooit gedink sy sou dit regkry nie omdat daar destyds nie baie vllieggeleenthede vir vroue was nie. Toe sien sy'op n dag'n advertensie van die SA Lugrnag en haar lewe verander vir altyd. Die advertensie her gelui die Lugmag is op soek na studentevlieëniers wat hulle kon oplei. Ná hoërskool het sy haar dus by die SA Nasionale Weermag aangesluit en haar droom verwesenlik. NET JY GEWEET? Mandisa het saam met ander vrouevlieëniers aan'n lugvertoning deelgeneem met die inhuldiging…

1. J.R.R. TOLKIEN Hierdie skrywer van die beroemde fantasieverhale (en later flieks) The Hobbit en Lord of the Rings is in 1892 in Bloemfontein gebore. 2. ROGER FEDERER Die tennisspeler - deur baie as die grootste tennisspeler ooit beskou se ma kom van Germiston in Gauteng af. 3. SIR RANULPH FIENNES Die beroemde Britse ontdekkingsreisiger het tussen twee en 12iaaroudinSA gewoon. 4. SIENNA MILLER Die Amerikaanse aktrise se ma is Suid-Afrikaans en praat Afrikaans! 5. CHRISTIAN BALE Die Batman-akteur se oupa is Suid-Afrikaans en sy pa is in SA gebore. 6. JOAN COLLINS Hierdie bekende Brits-Amerikaanse sepie-aktrise se pa was 'n Suid-Afrikaner. 7. DOJA CAT Die Amerikaanse rapper se pa is die 5A akteur Dumisani Dlamini. Haar voile naam is Amala Ratna Zandile Dlamini. 8. MAHATMA GANDHI Die Indiese burgerregteheld…