Indholdsfortegnelse for 16 January 2020 i Finweek - Afrikaans

die nuwe jaar is skaars ’n week oud en reeds is dit bitter moeilik om optimisties oor2020 te voel – laat staan nog die volgende dekade wat voorlê. En dit is nie net Suid-Afrika wat swak begin nie. Terwyl veldbrande in Australië woed (en moenie die verwoesting wat verlede jaar in die Amasone gesaai is, vergeet nie) en terwyl ons die deurlopende konflikaanskou wat in verskillende dele van die wêreld plaasvind – waarvan talle ’n ernstige skending van menseregte insluit – móét ons eenvoudig kyk hoe ons só opgeëindig het. En die antwoord plaas die mensdom nie juis in ’n goeie lig nie. In Desember het ek na Europa gereis, en een van my belangrikste redes vir die reis, was om die Auschwitz-konsentrasiekamp in Krakow, Pole, te besoek. Dit maak…

ekonome stem saam dat Suid-Afrika vanjaar op dieselfde trant as laasjaar sal voortgaan, tensy die regering dringend hervorming kan instel. Terwyl die situasie in die land se mynbousektor van die groter ekonomiese en politieke situasie afhang, is daar ’n paar spesifieke beleggingstemas waarop mens gerus kan let. finweek is wel nie die orakel van Delfi nie, maar probeer tog ’n paar strominge, temas en selfs uitkomste in die mynbousektor vasvat wat vanjaar die moeite werd is om dop te hou. JSE-vlug Soveel as drie mynboumaatskappye – met ’n markkapitalisasie van altesame R320 miljard – sal die JSE dalk óf verlaat óf die beurs hul sekondêre beleggingsmark maak. AngloGold Ashanti het gesê hy sal ’n buitelandse notering probeer kry, so lank hy Mponeng en Mine Waste Solutions, die plaaslike bedrywighede waarvan…

Metrofile het gesê hy ondersteun ’n voorwaardelike aanbod vir sy aandele teen 330c elk wat deur Housatonic Partners, ’n private ekwiteitsfirma, gemaak is. Dit bied ’n maklike opbrengs met matige risiko. Die prys is binne die strek waar ek die aanbod sal aanvaar en ten gunste daarvan sal stem. Aandeelhouers sal die Desember2019 tussentydse dividend (wat in April betaal word) van tussen 5c en 10c per aandeel kry, aangesien die maatskappy sy Keniaanse belastingkwessie opgelos het. Dit sal wins steun. As jy aandele teen 285c elk kan koop – wat met die skryf hiervan die aanbod is – en met die veronderstelling dat die dividend 5c per aandeel is – net soos verlede jaar se uitbetaling – sal jy ’n wins van 50c per aandeel maak of ’n opbrengs van…

skielik is die nuwe jaar op ons; so ook die nuwejaarsvoornemens wat ek glo die meeste van ons vir 2020 gestel het. Waar ons gewoonlik aan die begin van ’n jaar heel geesdriftig en toegewyd is aan dié voornemens, raak dit gewoonlik ál moeiliker om daarby te hou namate ons dieper in die jaar in beweeg. As die jaar eers op dreef is, raak ons ál besiger en as ons weer sien, is ons terug in die ritme wat dit juis die vorige jaar moeilik gemaak het om by ons voornemens te hou. Dit is eenvoudig só dat as jy nie behoorlik beplan en dan streng dissipline handhaaf om jou voornemens te verwesenlik nie, jy dit nie gaan regkry nie. Dieselfde fokus en toewyding as wat vir jou nuwejaarsvoornemens geld,…

aan die einde van verlede jaar was daar groot feesviering toe Amerikaanse aandelemarkte nog ’n uitstekende jaar ervaar het, met die S&P 500 wat die jaar 28% hoër gesluit het. Die MSCI Wêreldindeks was 24% hoër. Plaaslike beleggers het ook by die swakker rand baat gevind. Die JSE se indeks van alle aandele het egter met slegs 10% verbeter. Die Amerikaanse Federale Reserweraad (Fed) se mening is blykbaarook bevestig met sy standpunt om verdere rentekoersverlagings stop te sit, met die steun van ’n sterk Amerikaanse ekonomie. Data oor werkgeleenthede, soos gemeet in die nie-landbousektor, het in November verras, en met rekord-lae werkloosheid van 3,5% het dit ’n lewendige Amerikaanse ekonomie weerspieël wat geen verdere laer koerse vereis nie – soos die Fed vroeër aangedui het. Die oplewing in aandelemarkte het…

Suid-Afrika se motorbedryf is sterk en speel ’n belangrike rol in die land se voorspoed. Dis die land se grootste vervaardigingsektor en verteenwoordig 29,9% van die vervaardiginguitset en 14,3% van die uitvoer, dra 6,8% tot die bruto binnelandse produk by, en bied sowat 457 000 werksgeleenthede, volgens die Nasionale Vereniging van Motorvervaardigers van SA (Naamsa). In 2018 het motorvervaardigers se inkomste R503 miljard bedra en dit het na verwagting verlede jaar tot sowat R554 miljard gestyg. Die uitvoerverdienste is beduidend. Die inkomste uit die uitvoer van plaaslik vervaardigde voertuie en motorkomponente wat na 155 bestemmings wêreldwyd uitgevoer is, het voorverlede jaar R178,8 miljard bedra waarvan R127,5 miljard van uitvoere afkomstig was. Sowat 58% van voertuie wat geproduseer is deur die land se sewe vervaardigers van oorspronklike toerusting – BMW, Ford,…

net soos die aanvaarding van tegnologie elke bedryf ontwrig en verander, het beleggings en batebestuur heelwat gevorder sedert die dae toe aandele nog op die beurs se vloer luidkeels gekoop en verkoop is. Al reken mense dis hoe dit nog werk. Selfdiensmakelaars-en adviesplatforms wat deurtegnologie aangedryf word, het, veral in die afgelope tien jaar, die vermoë van individue om in ’n verskeidenheid bateklasse, indekse en fondse te belê, heeltemal verander. Maar wat hou die volgende tien jaar in vir beleggers en batebestuurders? Hoe sal ons belê? Pieter Koekemoer, hoof van persoonlike beleggings byCoronation Fund Managers, sê tegnologie maakdit maklikerom ’n beleggingsbesluit in werking te stel sodra jy besluit het waar om te belê en wie om as verskaffer te gebruik, maar robotadviseurs het min vordering gemaak. “Die meeste van die…

“Ons by Deloitte gee baie aktief raad aan ons kliënte oor hoe hulle meer mededingend moet word deur nuwe tegnologieë en tendense wat die wêreld van werk beïnvloed, te akkommodeer,” sê dr. Martyn Davies, besturende direkteur by Deloitte en dekaan van die maatskappy se bestuurskool, wat sterk op die toekoms van werk en die digitalisering van die werksplek fokus. “Nuwe poste kom daagliks aanlyn. Ons is besig om werksgeleenthede te herbedink en herbewerk,”sê Steven Hatfield, leier vir wêreldwye toekoms van werk by Deloitte 5 poste wat 15 jaar gelede nie bestaan het nie ■ Podsending-vervaardiger ■ Gemeenskapsbestuurder ■ Ontwikkelaar van mobiele toepassings ■ Wolkargitek ■ Sosialemediabestuurder…

Richard Osman @richardosman My Nuwejaarsbesluit is om minder taalbeterweters te treiter. Siv Ngesi @iamSivN Mense van Jozi kla onophoudelik oor Kaapstad. . . maar hulle gaan die heeltyd terug om daai wyn te drink! Bonang B* Matheba @bonang_m Drink water. Bemoei jou met jou eie sake. Maak guap. Reis deur die wêreld. Doen dit oor en oor. Aaron Paul Sullivan @apsullivan Dit is regtig net eksistensialisme as dit van die eksistensialisme-streek van Frankryk kom. Andersins is dit net bruisende angs. Jonathan Witt @Jonathan_Witt Slegs DonaldTrump kan die hele Demokratiese Party aan die kant van ’n terroris laat skaar. Michael Novogratz @novogratz Hoe meer ek die Iranse situasie ontleed, hoe positiewer raak ek dat goud en Bitcoin sal styg. NKABINDE @sya_nkabinde Die pyn om saam met iemand te loop wat die…

elke nuwe jaar is ’n geleentheid om opnuut oor die toekoms te besin. Hierdie nuwe jaar is ’n baie goeie tyd om dit weer te doen. Voorspellings berus egter altyd op die hede, en ons ekonomie bevind hom in ’n haglike toestand. Groei bly lusteloos, selfs negatief. Beurtkrag gaan onverpoos voort en benadeel beleggings wat vir werkskepping, belastinginkomste en beter lewenstandaarde noodsaaklik is. Skuld styg. En met die meer fundamentele dinge soos onderwys, gesondheid en misdaad, is daar min vordering. Die redelike persoon sal, sonder ’n wonderwerk, ’n moeilike dekade vir Suid-Afrika voorspel. Ons moet dit vir innoveerders makliker maak om hier te kom woon. ’n Diversiteit van idees is die basis van innovasie. In krisistye is dit ’n goeie idee om terug te gaan na die basiese beginsels. Ekonomiegeskiedkundiges…

Iuidens ’n verslag deur RMB Morgan Stanley in die laaste weke van 2019 het die beurtkrag waaraan Eskom die land sedert 2008 onderwerp, min invloed op mineraalproduksie in Suid-Afrika gehad. Volgens die bank is dit omdat die mynbousektor in SA ’n uitsonderlike veerkragtigheid getoon het en in staat was om aan te pas. In die laer beurtkragfases kan oopgroefmynbou, die manier waarop ’n taamlike persentasie van die land se ystererts, platinumgroepmetale (PGM) en steenkool ontgin word, voortduur. Fase ses-beurtkrag beteken egter nie eens die oopgroefmyne kan hul bedrywighede voortsit nie. Dan is daar ook nog die uitwerking wat herhaalde kragonderbrekings het op die smelters en affineeraanlegte wat die PGM-konsentraat in afgewerkte metaal verwerk. Neem beurtkrag toe, eis dit ’n tol op die instandhouding van smelters en kan permanente skade dikwels…

In die afgelope maande, het ’n paar duisend mense in die hospitaal beland met ernstige long-en ander siektes wat deur die gebruik van elektroniese sigarette veroorsaak is. Met die verloop van jare het tabakmaatskappye elektroniese sigarette sterk bevorder om die dalende vraag na tabaksigarette teen te werk. Sterfgevalle weens al hoe meer tienderjariges wat elektroniese sigarette gebruik, het Amerikaanse gesondheidsowerhede genoop om die verkoop van gewilde e-sigaretgeure, veral vrugte en kruisement, te verbied. Dit laat slegs mentol-en tabakgeure in die mark. British AmericanTobacco (BAT) – op een na die wêreld se grootste tabakmaatskappy – het die Amerikaanse besluit verwelkom, wat in Februarie in werking tree, want dit sal die verkoop van mentol-en tabakgeure verhoog. Die ander geure sal na die mark kan terugkeer nadat hulle deur die owerhede goedgekeur is.…

TONGAAT HULETT Groter gemors as verwag Aan die einde van Desember hetTongaat Hulett, die suiker-en styselprodusent, uiteindelik die forensiese verslag oor vorige jare se finansiële state en die finansiële resultate vir die jaar tot Maart verlede jaar bekend gemaak. En dit was vreeslik. Die aanvanklike maatskappyraming van afskrywings van tussen R3,5 miljard en R4,5 miljard het uiteindelik uitgeloop op ’n bedrag van R12 miljard. Dit sluit R4 miljard op Zimbabwiese grond in wat in 2005 gekonfiskeer is, maar nog nooit afgeskryf is nie. Tongaat moes sy vorige winste en ekwiteit ná die enorme afskrywings weer aangee, en die maatskappy het gesê hy het nou waarskynlik’n regte-uitgifte van R4 miljard nodig. Die aandeel bly opgeskort, aangesien die halfjaarresultate vir September verlede jaar steeds nie ingedien is nie. ’n Handelsverslag word aan…

daar is verskillende verhoudinge wat ons in belegging kan gebruik as deel van die ontleding van ’n maatskappy se huidige prestasie of om dit met ’n ander maatskappy te vergelyk. Dié verhoudinge is onder meer die opbrengs op eienaarsbelang, prys tot verdienste, skuld tot eienaarsbelang, kontantomskakeling en talle ander. Hulle is nuttig, maar daar is ook bedryfspesifieke verhoudinge, en ek wil sommige van hulle bespreek. In mynbou is ertsgraad en reserwes die aanwysers wat gebruik word. Ertsgraad is die hoeveelheid mineraal wat ontgin word en word as gram per ton gemeet. Die kwessie hier is dat hoe laer die ertsgraad is, hoe hoër is die ontginningskoste, want mens moet meer tonne myn om ’n ons mineraal te kry. Ek het al oor reserwes geskryf, en hier gebruik ons die Samrec-kodes,…

namate China sy ambisieuse oorgang na ’n dienste-en verbruiksgedrewe ekonomie voortsit en in ’n handelsdispuut met Amerika, die wêreld se grootste produsent van goedere en dienste, gewikkel is, sal dit onvermydelik ’n uitwerking op Suid-Afrikaanse uitvoer hê. Suid-Afrikaners het in 2018 goedere terwaarde van R1 247 miljard, of 25,5% van die nominale bruto binnelandse produk (BBP), uitgevoer. In dieselfde jaar het die land goedere in dieselfde omvang ter waarde van R1 231 miljard, of 25,2% van die nominale BBP, ingevoer, volgens data van die Suid-Afrikaanse Inkomstediens (SAID) en Statistieke Suid-Afrika. Dié data toon ook dat goedere ter waarde van R956,26 miljard, of 25,4% van die nominale BBP, in die eerste drie kwartale van verlede jaar uitgevoer is, terwyl handelsware ter waarde van R953,75 miljard, of 25,3% van die nominale BBP,…

oral terwêreld is die werksmag onweerlegbaar aan die verander. Nie net het werkers se demografiese eienskappe oor die jare heen verander nie, maar ook die sosiale kontrak tussen werkgewers en werknemers. “Verskillende generasies het verskillende waardes vanweë hul leeftyd se verskillende ervarings. Hulle het almal verskillende maniere waarop hulle wil bestuur of bestuur wil word,” verduidelik Nadine Mather, senior genoot in Bowmans se praktyk vir indiensnemingsreg. Nuwe toetreders tot die arbeidsmark: Millenniërs en Generasie Z Millenniërs, ’n demografiese groep wat tussen die vroeë 1980’s en laat 1990’s gebore is, veroorsaak byvoorbeeld dat sakeondernemings hul indiensnemingspraktyke en -beleide begin heroorweeg het, volgens Bowmans. Hulle merk op dat millenniërs vanjaar meer as 40% van die werksmag sal uitmaak. “Ken jy hulle? Het jy ’n paar van hulle tuis?” vra Steven Hatfield, leier…

1. Wie is Absa se nuwe uitvoerende hoof? 2. Waar of onwaar? In Januarie 2020, het Shiraaz Mohamed, ’n Suid-Afrikaanse fotojoernalis wat drie jaar gelede deur die Islamitiese Staat in Sirië ontvoer is, teruggekeer huis toe. 3. Die voormalige Zimbabwiese president, wyle Robert Mugabe, het belastingvrystellings vir BTW ter waarde van ongeveer $200 000 aan sy eggenote toegestaan. Wat is haar naam? 4. Die MTN-groep het sy belang in sy toringbates in Ghana en watter ander Afrika-land verkoop? 5. Op 3 Januarie 2020, het Amerika ’n lugaanval op ’n konvooi naby die Bagdadse Internasionale Lughawe geloods en ’n Iranse generaal-majoor gedood. Wat was sy naam? ■ Generaal-majoor Qasem Soleimani ■ Generaal-majoor Mohammad Ali Jafari ■ Generaal-majoor Yahya Rahim Safavi 6. Waar of onwaar? Die openbare onderneming, die Suid-Afrikaanse Lugdiens (SAL),…

sedert die groot resessie van 2008, het Suid-Afrika trae ekonomiese groei en ’n opwelling in werkloosheid ervaar. Die lustelose oplewing van die vervaardigingsektor, saam met beperkende fiskale en monetêre beleid, beloof weinig vir die ekonomie se opwaartse trajek. Gevolglik behoort die sinchronisering van makro-ekonomiese hervormings – nywerheids-en handelsprogramme – ongetwyfeld sterk ekonomiese prestasie opnuut ’n hupstoot te gee. Oor die afgelope 25 jaar, het die land ’n proses van de-industrialisasie ondergaan, hoofsaaklik weens aggressiewe en voortydige handelsliberalisering – dietariefboekword oorheers deur tariefvrye handelsartikels. Daarbenewens het ’n ongekoördineerde nywerheids-en handelsbeleid, stygende administratiewe koste, infrastruktuurknelpunte, innoverende tekortkominge en invoerdumping bygedra tot die ontberinge in die vervaardigingsektor. Die sektor dra 13% tot ekonomiese uitset by, vanaf die ongeveer 20% in die 1990’s en is verantwoordelik vir 57% van die algehele uitvoer. Nie-veredelde mynbou…

adrian Taylor, Marc Maasdorp en Bartek Dutkowski het Jamii Cities in November 2018 gestig toe hulle sien hoe moeilik dit vir verhuurders in die Johannesburgse stadskom is om aanvaarbare huurders te kry. “Jamii Cities vervul al die funksies van ’n tradisionele verhuringsagent, maar wanneer dit by die keuring van kliënte kom, gaan ons nie slegs kredietwaardigheid na nie; ons gebruik ook statistiese ontleding om huurders se behoeftes en lewensomstandighede beter te verstaan. Die gedagte is om ’n beter passing tussen huurders en eiendomme te kry,” sê Taylor. In die ontleding word verskeie faktore wat verblyf beïnvloed in ag geneem, waaronder inkomstepotensiaal, ouderdom, verhoudingstatus, gesinsgrootte, werksplek en die beskikbaarheid van nabygeleë geriewe, soos skole, winkels en hospitale. “Dit is soortgelyk aan die kontroleondersoeke wanneer mense om versekering of huislenings aansoek doen,”…

die afgelope 12 maande was moeilik vir MTN, en dit het geëindig in bewerings dat die maatskappy, die wêreld se agste grootste selfoonoperateur, Afganistan se Taliban-terroristegroep betaal het om sy selfoonnetwerktorings in dié land te beskerm. MTN ontken die beskuldiging wat in Desember in ’n siviele regsgeding in Amerika aanhangig gemaak is deur militêre veterane. Die aandeelprys het die afgelope vyf jaar met 61% gedaal. Vooruitsigte: MTN het deur die weerstandtendenslyn van sy vyfjaar-daaltendens gebreek, maar sy onlangse terugsakking het ’n konsolidasiegebied ontwikkel. Sleutelsteun is op 6 905c per aandeel, en as MTN stewig daarbo bly, moet beleggers steeds belê. Staal jou egter vir moontlike sywaartse momentum tussen 11 445c en 6 905c tot ’n uitbreking in enige rigting. Die groter konsolidasiegebied sal bo 15 650c verlaat word. Met die drieweekse…

in my rubriek vir dié uitgawe (bl. 18 en bl. 19) skryf ek oor maatskappye – soos Choppies, AngloGold Ashanti, Intu en Ascendis – wat divesteer uit bates wat hulle met die aankoop daarvan as uitstekende toevoegingstot hul sakemodelle beskryf het. Dan swaai hulle skielik om en begin daarvan ontslae raak. Dit bring verskeie dinge te berde waarvoor beleggers moet oppas. Die eerste is miskien die grootste les van die afgelope dekade se laaste deel: bestuursbeloftes. Elke transaksie is altyd met ’n trompetgeskal aangekondig, met beloftes van sinergieë en oplaas meer wins. Gewoonlik duur dit egter jare voordat die transaksie dié winste oplewer. Verder lyk die bestuur totaal onbewus van moontlike risiko’s, maar soos die nakennis ons wys, is die risiko’s nie net beduidend nie, maar word dit – anders…

oor hoe die vooruitsigte vir internasionale markte vir 2020 lyk, is daar een tema wat na vore kom: kyk na Amerika, wat histories eintlik al ’n resessie moes beleef het. Nietemin bereikWall Street steeds nuwe hoogtepunte in ’n duur mark en dus bly die risiko van ’n erge terugslag styg. En soos die Amerikaanse aandele styg, is daar plaaslik ’n sektor wat aan beleggers soortgelyke vreugde bied. Dat die helfte van die top-tien aandele op die JSE, soos gemeet aan die persentasie-verskil tussen die beurspryse en hul eie 200-daagse eksponensiële bewegende gemiddeldes (EBG) uit maatskappye bestaan wat platinumgroep metale lewer, behoort niemand te verbaas nie. Die palladiumprys het, byvoorbeeld, die afgelope jaar met sowat 52% gestyg. Dit voorsien vir Sibanye, die sterkste aandeel waarmee die JSE vir 2020 binnegaan, van…

Daar is verrassende ooreenkomste tussen China se ekonomie en dié van Suid-Afrika en trouens van Afrika suid van die Sahara. Volgens data van die Wêreldbank en die SA Reserwebank is die afname in die groei van China se bruto binnelandse produk (BBP) in 2008 – van 13% tot 9% – weerspieël in SA se groeikoers, wat in dieselfde tydperk tot 3% gekrimp het. Net só is die kort herstel in China se BBP sedert 2010 in SA weerspieël. In die algemeen daal wêreldgroeikoerse egter: China het in 2018 teen 7% gegroei en SA teen 1%. SA se mineralesektor volg die voorbeeld van China se BBP. SA het in 2018 sowat 4% van die wêreld se mynproduksie verteenwoordig, sê die Mineraleraad van SA. Platinumgroep-metale, wat deur maatskappye soos Sibanye-Stillwater, Impala Platinum…

JUMO, wat in 2015 gestig is, het nie gehuiwer om sy resep aggressief te bevorder om finansiële dienste na mense te bring wat voortdurend ontoereikend deur die formele finansiëledienste-sektor gediens word nie. Ná ’n paar goeie finansieringsrondes het JUMO ernstig werknemers aangestel en talent van banke, fondsbestuurders, universiteite en ander beginnerondernemings in finansiële tegnologie weggelok en spanne tegelyk in verskeie markte aan die werk gestel. JUMO-produkte was teen einde 2016 in Kenia, Uganda, Zambië, Tanzanië en Ghana beskikbaar, met Pakistan wat in 2018 gevolg het. JUMO het sover sowat $1,6 miljard se lenings aan 15 miljoen kliënte uitgekeer.…

Volgens Joanne Macris, besturende direkteur van die werwingsagentskap Abantu Resources, bly die beste manier om werk te soek dat jy aanlyn gaan: ■ Aanlyn sigbaarheid deur professionele groepe is ’n goeie platform om jou loopbaan aan te voor. ■ Aanlyn soektogte is ideaal vir laer-tot middelbestuur en om te kyk hoe jou CV by beskikbare poste inpas. ■ Die beste manier is egter om netwerke met welbekende agentskappe te vorm en in jou aangewese loopbaansektore verhoudinge te bou.…