Indholdsfortegnelse for Karoo Gids 2025 i Weg!

Omdat ek van Cradock in die Karoo af kom, voel ek effens seergemaak wanneer iemand nie van die Karoo hou nie. Ek het byvoorbeeld ’n vriend wat nie van stof hou nie; nou maar goed – dan moet hy eerder op klam plekke bly... Weg-joernaliste is pro’s – nie net omdat hulle goed kan skryf en mooi foto’s neem nie, maar omdat hulle die hart en siel van die platteland verstaan (hulle hou ook uiteraard van stof). Hulle kan ’n lekker gasteplaas op die mees onwaarskynlike plek uitsnuffel. Neem byvoorbeeld die Sakrivier (sien bl. 18), ’n grotendeels droë rivier wat wye draaie loop voordat dit in die Noord-Kaap se vloere (soos hulle die panne daar noem) wegsyfer – dís nou in ’n jaar wanneer dit wel in vloed afkom. Gelukkig…

Dis altyd die moorddadige wat eerste ’n mens se oog vang. By die Karoo Origins Fossil Centre is dit die gorgonopsian genaamd Rubidgea, ’n roofdier so groot soos ’n tier met intense oë en ’n bek vol vlymskerp tande. Voor dié dierasie vlug ’n Aulacephalodon; ongeveer ’n vark se grootte met gesperde oë... Diictodons staar in stille afgryse na die toneel; dié dassieagtige diere met vreemde snawelbekke beloer die toneel uit die veiligheid van hulle lêplek. Aan die ander kant van die diorama is ’n kreatuur so groot soos ’n kompakte koei, maar oortrek met skubbe en knibbelend aan varings – die Pareiasaurus. ’n Paar nuuskierige muishondgroot Procynosuchus cynodonts snuffel by hulle voete rondom gevalle boomstompe. Hierdie is van die karakters wat in die Permiese Periode die Karoo bewandel het,…

Niemand is gereed vir wat volgende gebeur nie. Jacques Pienaar maak die stoor se deur oop en ons almal staan verstom.Hier, onder die sinkdak van die plaas Winterberg se stoor, is ’n versameling veteraanmotors: Reg voor ons, ’n ivoorwit Mercedes Benz 220S uit 1959, na links ’n ligte Crème Sodagroen 1953 Morris Minor, en regs ’n 1930 Model A Ford Woody – met bakwerk gedeeltelik van hout. Verder na agter, ’n 1951 Chev Sedan, ’n 1930 Model A Ford Sedan… elders is daar gerestoureerde trekkers. Jacques en sy vrou, Wilna, se plaas lê in die middel van nêrens tussen Beaufort-Wes en Murraysburg. Ons is al amper ’n uur hier, maar kom nou eers by die karre uit, want Wilna het tee en versnaperinge gereed gehad op die stoep, en ons…

Gamkaskloof lê tussen die plooie van die Swartberg sowat 20 km noord – soos die kraai vlieg – van Calitzdorp. Die eerste permanente bestaansboere, bekend as Klowers, het vir meer as ’n eeu in relatiewe afgesonderdheid hier gewoon voordat ’n nuwe pad in die 1960’s toegang vir voertuie tot die kloof verleen het. Die drie dae lange Gamkaskloof Trail neem jou van wes na oos deur die lengte van die kloof, al met ’n ou donkieroete langs, verby nedersettings en plase aan die laagste kant van die kloof en dan uit teen die hoogtes met die Elandspas-grondpad. Tussendeur ervaar jy die sielsrus van alleenwees en is daar genoeg tyd om die besonderse gasvryheid van die klowers te geniet. DAG 1 Die Leer (16 km) Die afwagting is tasbaar wanneer die…

Die Wes-Kaap se Klein-Karoo – en spesifiek die R62-pad – word dikwels beskryf as die langste wynroete in die wêreld. Dít is reeds ’n trekpleister, maar hier is natuurlik ook volstruisplase, vrugteplase en karaktervolle dorpies vol interessante geskiedenis. Wanneer ’n mens dié teerpadroete uit die weste van Kaapstad se kant af ry, gaan jy eers deur Montagu, dan Barrydale en Ladismith. Daarvandaan klim die pad die Huisrivierpas se kinkels uit tot by Calitzdorp, gevolg deur Oudtshoorn en De Rust (op die N12). Die Klein-Karoo is ’n uitstekende oorstaanplek wanneer jy uit die binneland af op pad Tuinroete toe is – voeg nog ’n dag of wat by jou reisplan en verken dié streek! Hier is ’n hele klomp padstalle en ander besienswaardighede onderweg, agterpaaie wat jy aan die roete kan…

Daar is ’n paar stories in die Bybel wat my kindergeloof kwaai getoets het. As plaasseun in die Suid-Vrystaat en later Kalahari was dit die verhaal oor Simson in Rigters 15 wat my die meeste gepla het: Toe gaan Simson weg en vang driehonderd jakkalse; en hy neem fakkels en draai stert teen stert, en sit ’n fakkel in die middel tussen elke twee sterte in. Waar ek grootgeword het, was jakkalse. En dit was ’n helse gesukkel om hulle in die hande te kry. Op Mooifontein, naby Reddersburg, moes ons baiekeer met ’n soeklig in die koue van die nag deur die veld ry. Terwyl my pa bestuur, sou ek agterop die bakkie staan en die lig stadig heen en weer swiep. Een straal wat ’n klein gaatjie deur…

Die boer William Quinton het nog al die stories geken wat die oumense vertel het, van enorme troppe trekbokke (migrerende springbokke) wat die Karoo se vlaktes laat dreun het. Teen die twintigste eeu was daardie dae vir goed verby, en in die 1950’s was Quinton die eerste man wat voorgestel het dat dié stuk wêreld in ’n reservaat omskep word om die Karoo se oorblywende kosbaarhede te bewaar. Teen die 1970’s het Sanparke besef dat die Nama-Karoo-bioom beskerm behoort te word voordat dit in sy geheel onder skaapkloutjies tot stof getrap word. En so word die Karoo- nasionale park in 1979 geproklameer – bestaande uit plase wat die Suider-Afrikaanse Natuurstigting gekoop het en grond wat Beaufort-Wes se munisipaliteit geskenk het. In 1989 is ’n ruskamp gebou en kon die eerste…

Die man met die kortbroek waaronder sterk stappersbene uitsteek, wag reeds vir ons langs die teerpad. In die agtergrond kan ’n mens net-net sien waar die dorpie Nelspoort se dakke uitsteek bo die bome wat hier op die vloedvlakte van die gewoonlik droë Soutrivier groei. Ek en Douwe Vlok, toergids van Heuningland-toere, is laat. Agter ons ry ’n kort konvooi motors – ons gaste op ons Karoo-fotografietoer (lees die artikel op bl. 52). Hoe lank wag Laurence Rathenam al vir ons? ’n Kwartier, ’n halfuur? Dit is Maartmaand en vrekwarm en ons vra om verskoning, maar Laurence is die rustigheid self. Sonder groot gebaar verwelkom hy ons in sý hoek van die Karoo – en een van die onbekendste kultuurskatte in Suid-Afrika. Die bolrotse wat die aarde hier bestrooi lê,…

Ek ry die dorp op ’n Vrydagmiddag binne, die kerktoring dadelik die baken wat bo die laer geboue uitstaan. Die 350 km op die N1 van Kaapstad af na Prins Albertweg was ’n stresvolle reis met druk naweekverkeer, maar van daar af was die laaste 40 km (ook teerpad) tot op Merweville ’n meditasierit wat my stelselmatig in Karoo-stilte gedompel het. Merweville... wag, laat ek raai, ’n Van der Merwe was hier betrokke? In die laat 1800’s word dié distrik se boere keelvol daarvoor om al die pad na Beaufort-Wes, sowat 120 km na die ooste, vir nagmaal te reis. Daar word besluit om ’n nuwe NG kerk vir die gemeente op ’n gedeelte van die plaas Vanderbylskraal, eiendom van Johannes Jacobus Le Seur van der Byl, te stig. In…

Ek het in die Suid-Vrystaat grootgeword, op die plaas Mooifontein naby Reddersburg. Hier het ons gereeld dié FAK-liedjie gesing: “Op Mooifontein groei die bitter aalwyn, die biedouw en roosmaryn / Die ghaap en kambro van die droë Karoo, groet jou op Mooifontein.” Ek kan goed onthou hoe erg my pa oor die bossieveld was wat tussen die kolle rooigras gegroei het. Want dié Karoo-bossies het geheime wonderkure gehad wat jou skape (en jou) gesond gehou het. As jy gelukkig genoeg was om ’n stukkie Karoo naby jou te hê moet jy dit oppas, want dis ’n plek wat goed is vir jou binneste. Dis ’n plek waar jou kop oop en koel voel, jou oë helder en skerp bly om al die goeie dinge op die horison te sien. Die…

Die Sakrivier is meestal ’n paar poele hier en daar tussen klosse riete. Dikwels net ’n stowwerige sloot deur die Hardemanskaroo se ysterkliprante, en die bleek ooptes noordwes van Williston. Dit word hoeka die Sakrivier genoem omdat sy water so vinnig wegsak. Maar waar ek nou my Isuzu se neus die drif indruk anderkant die plaas Sakrivierspoort (op ’n agterpad tussen Loxton en Fraserburg) dreun ’n breë bruin stroom voor ons verby. Ek sak suutjies in met die voorwiele. Te stadig. Of dalk heeltemal onnodig. Hoe ook al, vriend Japie Kruger wat saamry, gil sekondes later: “O, f*k, ons oorstroom!” Effens dramaties, Japie... Maar daar het wél water die kajuit binnegestroom. By Japie se voete dryf daar nou die boksie koekies wat sy suster vir ons saamgestuur het. Sy het…

Dis vroegoggend en ek en my vrou, Julienne, gaan stap deur Burgersdorp. ’n Paar meter verby die Huis Dirk Postma-aftreeoord maak die straat ’n kronkel. As jy op ’n herfsoggend net-net voordat die son oor die rantjies loer by presies hierdie punt oor die dorp uitkyk, sien jy ’n toneel soos op ’n Beierse tjoklitboksie: die spitse van kerktorings en dakke omring deur somergroen bome en grysblou berge in die verte. Die twee imposante kerke is die hart van historiese Burgersdorp, ’n boerderydorp waar in die omgewing meestal met merinoskape geboer word, maar ook beeste en volstruise. Die dorp is genoem na die burgers wat hier gewoon het – nie ’n stigtersdominee of koloniale beampte nie. Die Nederduits-Gereformeerde Kerk is gebou uit bewerkte sandsteen met ’n koepel wat in die…

Nieu-Bethesda Hierdie dorpie in die skoot van die Sneeuberg is ’n goeie voorbeeld van hoe ’n nedersetting in die Victoriaanse era op die Suid-Afrikaanse platteland ontwikkel het: Eers ontstaan ’n gemeente, toe word tuishuise gebou en uiteindelik die groot kerkgebou. Die dorp se imposante Nederduits-Gereformeerde kerk is in 1905 ingewy en het destyds £7 000 gekos om te bou. Nieu-Bethesda het eers in 1991 elektrisiteit gekry – die heel laaste dorp in Suid-Afrika wat ligte kon aanskakel. Voorheen moes ene oom Taafi die orrel pomp: Sy sein was ’n kort fluitblaas van die orrelis, en die gemeente sou dan opstaan. Die kerk het nog steeds asetileenbeligting en dis tradisie dat die plaaslike boer Peet van Heerden van Doornberg steeds een keer per jaar, gewoonlik vroeg in Desember, die asetileenlampe op…

Omdat ek op Prins Albert woon, gebeur dit nie sommer dat ek op nabygeleë dorpe oornag nie. Wanneer ek uit Gauteng huis toe ry, maak dit meer sin om deur te druk en in my eie bed te slaap. Hierdie artikel het my egter die kans gegun om ’n slag by “die bure” te kuier. Ek glo ’n mens hoef nie na die einders van die aarde te reis om iets spesiaals te beleef nie. In jou kontrei is reeds ’n hele paar mooi plekke en gawe mense. My ma, Megan, het besluit om saam te kom en ons vertrek soos Thelma en Louise op reis deur die Karoo. Altans, dis nou as jy jou Thelma & Louise in ’n Haval pleks van ’n Ford Thunderbird convertible en met warmwaterbottels…

Nolita Wienster (links) en Charlotte Julies spog hier met arms oorlaai met volstruisvere by Oudtshoorn se Klein Karoo Ostrich Feather Facility (Cape Karoo International). Sowat 350 t volstruisvere word elke jaar hier verwerk – dis sowat 70% van die land se totale vereproduksie. Die Klein-Karoo se droë klimaat sorg vir ligte, breë pluime. Dit word hier gegradeer, gewas, in helder skakerings gekleur en dan deur kundige vakmanne in enigiets van stoffers tot stolas omskep. Onder die kliënte tel bekendes soos die Moulin Rouge-nagklub in Parys (’n verbintenis wat al oor vyf dekades strek!), die Rio-karnaval se flambojante dansers en van die wêreld se voorste modehuise soos Jean Paul Gaultier. Onthou jy nog daardie veredos wat Lady Gaga tydens die openingseremonie van die Olimpiese Spele in 2024 in Parys gedra het?…